Μεταστάσεις Σπονδυλικής Στήλης
Μεταστάσεις Σπονδυλικής Στήλης
Τι είναι
Η εμφάνιση μεταστάσεων στην σπονδυλική στήλη, μπορεί να το βρούμε σαν όρο και ως «μετάσταση στην μέση», είναι αρκετά συχνή σε ασθενείς που ήδη έχουν προσβληφθεί από καρκίνο σε κάποιο άλλο όργανο του σώματος.
Η κλινική σημασία των μεταστάσεων στη σπονδυλική στήλη βασίζεται στο γεγονός ότι μπορούν να προκαλέσουν καταστροφή του οστού προοδευτικά, αστάθεια στη σπονδυλική στήλη και πίεση στα νεύρα και τον νωτιαίο μυελό, ακόμα και σε πρώιμο στάδιο χωρίς την ύπαρξη εμφανών συμπτωμάτων.
Πρωτοπαθείς όγκοι που δίνουν μεταστάσεις στη σπονδυλική στήλη
Οι πιο συχνοί καρκίνοι που δίνουν μεταστάσεις στη σπονδυλική στήλη είναι ο καρκίνος του
πνεύμονα, του μαστού, του προστάτη και του νεφρού. Η συχνότητα εμφάνισης μεταστάσεων στη σπονδυλική στήλη εξαρτάται από τον τύπο του πρωτοπαθούς όγκου, την αγγείωση του όγκου και την τάση των καρκινικών κυττάρων να εισέλθουν στη σπονδυλική στηλη.
Εκτός από τους πιο συχνούς όγκους,που αναφέρθηκαν παραπάνω, υπάρχουν και οι καρκίνοι του γαστρεντερικού, όπως ο καρκίνος του παχέος εντέρου, καθώς και σπανιότεροι τύποι, όπως το μελάνωμα ή ο καρκίνος του θυρεοειδούς, που μπορούν επίσης να δώσουν μετάσταση στη σπονδυλική στήλη. Η γνώση του πρωτοπαθούς όγκου είναι σημαντική για την εκτίμηση της πιθανότητας προσβολής της σπονδυλικής στήλης, την πρόγνωση του ασθενούς και την προσαρμογή της μελλοντικής παρακολούθησης και της αντιμετώπισης.
Πως εμφανίζονται οι μεταστάσεις στη σπονδυλική στήλη
Οι όγκοι στη σπονδυλική στήλη προκύπτουν, όταν τα καρκινικά κύτταρα από το πρωτοπαθές όργανο εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος ή στα λεμφαγγεία και καταλήγουν στη σπονδυλική στήλη, ιδιαίτερα στην οσφυϊκή και την θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Εκεί, πολλαπλασιάζονται και καταστρέφουν το οστό και μπορεί να προκαλέσουν αστάθεια, πίεση στον νωτιαίο μυελό και νευρολογικά συμπτώματα.
Συχνότητα και κατανομή
Μελέτες δείχνουν ότι 30 έως70% των ασθενών, που έχουν διαγνωστεί με προχωρημένο καρκίνο, εμφανίζουν σκελετικές μεταστάσεις και η σπονδυλική στήλη αποτελεί την πιο συχνή θέση. Είναι η τρίτη πιο κοινή «θέση» για τα καρκινικά κύτταρα που μεθίστανται μετά τον πνεύμονα και το ήπαρ. Πιο συχνά, προσβάλλεται η οσφυϊκή μοίρα ενώ ακολουθεί η θωρακική και η αυχενική.
Συμπτώματα όγκων σπονδυλικής στήλης
Όταν ένας καρκίνος της σπονδυλικής στήλης έχει δημιουργηθεί από μετάσταση, συνήθως, υπάρχει συμπτωματολογία, η οποία εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.
Σε αυτούς τους παράγοντες περιλαμβάνονται η ακριβής εντόπιση της μετάστασης, η ταχύτητα ανάπτυξης του όγκου, η πίεση του νωτιαίου μυελού καθώς και προβλήματα σταθερότητας της σπονδυλικής στήλης που μπορεί να εμφανιστούν.
Η μετάσταση στη σπονδυλική στήλη επηρεάζει τη λειτουργία του νευρικού συστήματος και της σπονδυλικής στήλης με τα συμπτώματα να ποικίλλουν σημαντικά ανάλογα με το μέγεθος και τη θέση του όγκου.
Ο πόνος στη σπονδυλική στήλη λόγω καρκίνου είναι το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα. Ο πόνος αυτός δεν υποχωρεί με την κατάκλιση ούτε με την ανάπαυση και είναι, συνήθως, ιδιαίτερα έντονος τη νύχτα (νυχτερινός πόνος). Κάποιες φορές η ένταση του πόνου είναι τέτοια που περιορίζει δραματικά την καθημερινότητα και τη λειτουργικότητα με αποτέλεσμα ο ασθενής να μην μπορεί να σηκωθεί από το κρεββάτι.
Η αδυναμία, τα μουδιάσματα αλλά και η δυσχέρεια στην βάδιση ή την ισορροπία είναι συνήθη συμπτώματα και μερικές φορές εμφανίζονται με την μορφή αιφνίδιας παράλυσης, η οποία αποτελεί εξαιρετικά επείγον περιστατικό. Οι μεταστάσεις μπορεί να προκαλέσουν αίσθημα αστάθειας στον κορμό και υπάρχει ο κίνδυνος κατάγματος στη σπονδυλική στήλη, ειδικά σε ασθενείς με οστεοπόρωση ή εκτεταμένες οστικές βλάβες.
Διάγνωση μεταστατικών όγκων σπονδυλικής στήλης
Η διάγνωση της μετάστασης όγκου στη σπονδυλική στήλη αποτελεί μια σύνθετη διαδικασία που απαιτεί υψηλή ακρίβεια, αφού θα επηρεάσει άμεσα τη θεραπευτική προσέγγιση και την πρόγνωση του ασθενούς. Η διάγνωση ξεκινάει πάντα από ένα λεπτομερές ιατρικό ιστορικό και μια πολύ προσεκτική κλινική και νευρολογική εξέταση.
Κλινική και νευρολογική εκτίμηση
Στους περισσότερους ασθενείς, τα πρώτα στοιχεία που θέτουν την υποψία για μεταστάσεις στη σπονδυλική στήλη προκύπτουν από:
- Το ιστορικό κακοήθειας (για παράδειγμα, διεγνωσμένος πρωτογενής καρκίνος μαστού, πνεύμονα, προστάτη)
- Την παρουσία επίμονου πόνου στη σπονδυλική στήλη από καρκίνο
- Την εμφάνιση νευρολογικών συμπτωμάτων
Η νευρολογική εξέταση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αξιολογεί τη μυϊκή ισχύ, τα αντανακλαστικά του ασθενή, την αισθητικότητα και τυχόν προβλήματα στη βάδιση και την ισορροπία. Η ανεύρεση νευρολογικού ελλείμματος μπορεί να υποδηλώνει πίεση του νωτιαίου μυελού ή των νευρικών ριζών, κατάσταση που απαιτεί άμεση αντιμετώπιση.
Απεικονιστικός έλεγχος (Ακτινολογικός Έλεγχος)
Αν και οι εργαστηριακές εξετάσεις έχουν, τις περισσότερες φορές,περιορισμένη συμβολή στη διάγνωση, οι απεικονιστικές διαγνωστικές εξετάσεις αποτελούν το βασικό και πλέον αξιόπιστο εργαλείο για την επιβεβαίωση της διάγνωσης στους μεταστατικούς όγκους της σπονδυλικής στήλης.
Η μαγνητική τομογραφία αποτελεί την εξέταση εκλογής για τη διερεύνηση της μετάστασης. Παρέχει λεπτομερή απεικόνιση, όχι μόνο των οστικών δομών, αλλά και του νωτιαίου μυελού, των νευρικών ριζών και των μαλακών μορίων. Μέσω της μαγνητικής τομογραφίας είναι δυνατή η σαφής διάκριση μεταξύ ενός απλού οστεοπορωτικού κατάγματος και μιας μεταστατικής διήθησης, καθώς και η αναγνώριση φλεγμονωδών ή λοιμωδών αλλοιώσεων που μπορεί να μιμούνται νεοπλασματικές βλάβες.
Επιπλέον, γίνεται εκτίμηση πιθανής συμπίεσης του νωτιαίου μυελού, μια κατάσταση που συνδέεται με σοβαρά νευρολογικά ελλείμματα και απαιτεί άμεση θεραπεία.
Σε πολλές περιπτώσεις, πραγματοποιείται και αξονική τομογραφία για την αξιολόγηση της έκτασης της οστικής καταστροφής και της σταθερότητας της σπονδυλικής στήλης.
Επιπλέον, το σπινθηρογράφημα οστών μπορεί να αναδείξει την παρουσία πολλαπλών μεταστατικών εστιών σε ολόκληρο το σκελετικό σύστημα, ενώ η εξέταση PET-CT συμβάλλει στη συνολική σταδιοποίηση της νόσου, επιτρέποντας τον εντοπισμό τόσο της πρωτοπαθούς εστίας, όσο και πιθανών απομακρυσμένων μεταστάσεων.
Ο συνδυασμός αυτών των απεικονιστικών εξετάσεων επιτρέπει μια ολοκληρωμένη εκτίμηση της νόσου και αποτελεί τη βάση για τον σωστό σχεδιασμό της θεραπείας μεταστάσεων σπονδυλικής στήλης.
Βιοψία Σπονδυλικής Στήλης
Η βιοψία είναι το τελικό στάδιο διερεύνησης για την επιβεβαίωση της διάγνωσης και την ερμηνεία των ευρημάτων, ιδιαίτερα όταν υπάρχει υποψία ότι η βλάβη μπορεί να είναι πρωτοπαθής ή όταν δεν είναι γνωστή η προέλευση του όγκου.
- Πραγματοποιείται σε οργανωμένο χειρουργικό περιβάλλον
- Μπορεί να γίνει με καθοδήγηση από αξονική τομογραφία ή κατά τη διάρκεια χειρουργικής επέμβασης
- Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται γενική αναισθησία
Η ιστολογική εξέταση του δείγματος επιτρέπει:
- Την ταυτοποίηση του τύπου του όγκου
- Τη διαφοροποίηση μεταξύ καλοήθους και κακοήθους όγκου
- Τον σχεδιασμό της κατάλληλης θεραπείας μεταστάσεων σπονδυλικής στήλης
Θεραπεία
Μεταστάσεις Σπονδυλικής Στήλης
Η αντιμετώπιση των όγκων και των μεταστάσεων σπονδυλικής στήλης απαιτεί μια ολοκληρωμένη και πολυεπιστημονική προσέγγιση. Στη προσέγγιση αυτή συμμετέχει μια εξειδικευμένη ομάδα ιατρών, η οποία περιλαμβάνει τον χειρουργό σπονδυλικής στήλης, τον νευροακτινολόγο, τον παθολογοανατόμο, τον ογκολόγο, καθώς και ιατρούς με εμπειρία στη διαχείριση του πόνου. Η στενή συνεργασία μεταξύ των ειδικοτήτων αυτών είναι ιδιαιτέρως σημαντική για τη σωστή εκτίμηση της νόσου και την επιλογή του κατάλληλου πλάνου θεραπείας.
Η απόφαση για τη μέθοδο θεραπείας των μεταστάσεων της σπονδυλικής στήλης δεν είναι ενιαία για όλους τους ασθενείς, αλλά εξατομικεύεται με βάση πολλούς παράγοντες. Παίζει ρόλο η ένταση και το είδος των συμπτωμάτων, ο τύπος και η βιολογική συμπεριφορά του καρκίνου, ο βαθμός επιθετικότητας και σαφώς η ανταπόκριση του όγκου σε θεραπείες, όπως η ακτινοθεραπεία. Παράλληλα, λαμβάνεται υπόψιν και η νευρολογική κατάσταση του ασθενούς, δηλαδή η ύπαρξη ή μη νευρολογικών ελλειμμάτων αλλά και η συνολική του υγεία και λειτουργική κατάσταση.
Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, η αντιμετώπιση μεταστατικών όγκων σπονδυλικής στήλης πρέπει και είναι συνδυαστική – περιλαμβάνει τόσο χειρουργικές όσο και μη χειρουργικές μεθόδους. Η επιλογή των μη επεμβατικών θεραπειών εξαρτάται από πολλαπλές παραμέτρους, όπως το στάδιο της νόσου, το στόχο της θεραπείας, ο οποίος μπορεί να είναι είτε η ριζική αντιμετώπιση είτε η ανακούφιση από τον πόνο και η βελτίωση της ποιότητας ζωής.
Επιπλέον, το προσδόκιμο ζωής και η γενική κατάσταση του ασθενούς είναι μερικές από τις προϋποθέσεις , ώστε να επιλεγεί η πιο κατάλληλη και ασφαλής θεραπεία. Οι μη χειρουργικές επιλογές περιλαμβάνουν τη χημειοθεραπεία και την ακτινοθεραπεία για τον έλεγχο της νόσου, καθώς και εξειδικευμένες θεραπείες πόνου που στοχεύουν στη βελτίωση της καθημερινότητας του ασθενούς.
Χειρουργική θεραπεία μεταστάσεων σπονδυλικής στήλης
Η χειρουργική επέμβαση περιλαμβάνει την αποσυμπίεση των νευρικών στοιχείων με μερική ή ολική (όταν υπάρχει καλό προσδόκιμο επιβίωσης) αφαίρεση του όγκου. Ο στόχος της επέμβασης δεν είναι μόνο η αφαίρεση της βλάβης. Είναι και η αποσυμπίεση του νωτιαίου μυελού και των νευρικών ριζών, η αποκατάσταση της σταθερότητας της σπονδυλικής στήλης και η ανακούφιση του ογκολογικού ασθενή από τον πόνο.
Επειδή πάντα υπάρχει αστάθεια στους σπονδύλους και κίνδυνος για τη ακεραιότητα του νωτιαίου μυελού εξαιτίας του, επιλέγεται να γίνει ταυτόχρονα και σπονδυλοδεσία για μεταστάσεις, για να διασφαλιστεί η σταθερότητα της σπονδυλικής στήλης. Όταν το προσδόκιμο επιβίωσης δεν είναι μεγάλο και το κύριο σύμπτωμα είναι ο έντονος πόνος στην μέση (χωρίς πάρεση/παράλυση), τότε επιλέγεται η μέθοδος της κυφοπλαστικής, μία ελάχιστα επεμβατική τεχνική, για άμεση ανακούφιση από τον πόνο.
Πρόσθια σπονδυλοδεσία αυχένα
Αν ο ασθενής με μεταστατική πίεση του μυελού στον αυχένα παρουσιάζει συμπτώματα μυελοπάθειας ή αστάθειας, τότε το χειρουργείο είναι μονόδρομος. Η πρόσθια αυχενική σωματεκτομή και σπονδυλοδεσία αυχένα (ACCF) είναι μία συχνή και αποτελεσματική τεχνική για την αντιμετώπιση όγκων σπονδυλικής στήλης.
Κατά τη διάρκεια του χειρουργείου αφαιρείται όλος ο όγκος και τμήμα του/των σπονδύλων και αντικαθίσταται συνήθως από έναν ειδικό κλωβό. Οι σπόνδυλοι σταθεροποιούνται με μία μεταλλική πλάκα. Η επέμβαση ονομάζεται σωματεκτομή και ,κάποιες φορές, ίσως χρειαστεί και στήριξη από πίσω με οπίσθια σπονδυλοδεσία. Η τελευταία συστήνεται ,πάντα, όταν η σωματεκτομή είναι εκτεταμένη και ταυτόχρονα το προσδόκιμο επιβίωσης είναι σχετικά μεγάλο.
Σπονδυλοπλαστική – Κυφοπλαστική
Η σπονδυλοπλαστική είναι μία επίσης ελάχιστα επεμβατική μέθοδος που με την έγχυση ακρυλικού τσιμέντου στο σώμα του σπονδύλου σταθεροποιείται το κάταγμα που έχει δημιουργηθεί. Η κυφοπλαστική είναι ακριβώς η ίδια μέθοδος με χρήση ενός μπαλονιού που διατείνεται για να σχηματιστεί ο χώρος, όπου θα εγκατασταθεί το τσιμέντο.
Οι κυριότερες ενδείξεις για την επιλογή των μεθόδων αυτών είναι τα οστεοπορωτικά κατάγματα, η μεταστατική νόσος, το πολλαπλούν μυέλωμα και το αιμαγγείωμα.
Ελάχιστα επεμβατική σπονδυλοδεσία
Με αυτή την τεχνική επιτυγχάνεται η σπονδυλοδεσία με μικρότερες τομές/οπές πάνω από κάθε σπόνδυλο. Η επέμβαση γίνεται χωρίς να δημιουργείται ιατρογενώς κάκωση στους παρασπονδύλιους μυς. Ο συνολικός χρόνος επέμβασης δεν υπερβαίνει τις δύο ώρες και η νοσηλεία δεν είναι μεγαλύτερη της 1 ημέρας. Το σημαντικότερο πλεονέκτημα είναι η μειωμένη συχνότητα επιπλοκών από το χειρουργικό τραύμα και η ταχύτερη επούλωση που είναι αναγκαία για την έναρξη χημειοθεραπείας και ακτινοθεραπείας ,όπου χρειάζεται. Οι επεμβάσεις αυτές μπορούν να πραγματοποιηθούν με τη βοήθεια σύγχρονων τεχνολογιών πλοήγησης ή ρομποτικής υποβοήθησης, αυξάνοντας την ακρίβεια και την ασφάλεια της τοποθέτησης των υλικών.
Η χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να συνδυαστεί με ογκολογικές θεραπείες.
Εκτός από τις παραπάνω τεχνικές, ο ασθενής μπορεί να χρειαστεί να εκτεθεί σε χημειοθεραπεία ή ακτινοβολία. Η χημειοθεραπεία στοχεύει στον έλεγχο της νόσου από την πηγή της (πρωτοπαθής εστία). Η ακτινοθεραπεία ,από την άλλη, εμποδίζει τα καρκινικά κύτταρα να πολλαπλασιάζονται τοπικά –εκεί δηλαδή που έχει συμβεί η μετάσταση.
